Da li udovica može da prima dve penzije posle smrti supruga

Kada jedan supružnik premine, pitanje penzije brzo postaje važno za kućni budžet, naročito ako su oba supružnika godinama primala svoju penziju. Udovica tada može da ima pravo na porodičnu penziju po pokojnom suprugu, ali to ne znači da će na račun svakog meseca dobijati i svoju i njegovu penziju.

Ako su obe penzije ostvarene u Srbiji, udovica ne može istovremeno da prima svoju penziju i porodičnu penziju po preminulom suprugu.

Ako ispunjava uslove za obe, bira onu koja je za nju povoljnija. Zato nakon smrti supruga treba proveriti koliko bi iznosila porodična penzija, pa taj iznos uporediti sa sopstvenom penzijom.

Udovica bira između svoje i porodične penzije

Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju propisuje da osoba koja stekne pravo na dve ili više penzija na teritoriji Srbije može da koristi samo jednu, po sopstvenom izboru.

To znači da udovica koja već prima starosnu ili invalidsku penziju ne gubi mogućnost da ostvari pravo na porodičnu penziju. Ona može da podnese zahtev, utvrdi da li ispunjava uslove i sazna koliki bi bio njen iznos. Nakon toga se opredeljuje za penziju koja joj više odgovara.

Važno je i da se izraz „nasleđivanje muževljeve penzije“ ne shvati doslovno. Posle smrti penzionera njegova penzija se ne nastavlja jednostavno da se isplaćuje supruzi u istom iznosu. Udovica ostvaruje posebno pravo na porodičnu penziju, koja se obračunava prema pravilima Zakona o PIO.

Aktuelne uslove i potrebnu dokumentaciju objavljuje Republički fond za penzijsko i invalidsko osiguranje.

Koliko iznosi porodična penzija za udovicu?

Ako je udovica jedini član porodice koji ostvaruje pravo na porodičnu penziju, njen iznos je 70 odsto penzije koju je pokojni suprug primao, odnosno 70 odsto penzije koja bi mu pripadala u trenutku smrti ako još nije bio penzioner.

Najlakše je to objasniti kroz konkretne iznose.

Brojevi u tabeli služe da pokažu princip obračuna. Konačan iznos utvrđuje PIO fond rešenjem.

Konačan iznos utvrđuje PIO fond rešenjem, a više detalja o tome kako se računa penzija možete pronaći u našem vodiču.

Kada preći na porodičnu penziju?

Zamislimo da žena prima svoju starosnu penziju od 48.000 dinara, a njen pokojni suprug je primao 90.000 dinara.

Ako je ona jedini korisnik porodične penzije, 70 odsto od 90.000 iznosi 63.000 dinara. U toj situaciji porodična penzija je za 15.000 dinara veća od njene sopstvene penzije, pa je povoljnije da koristi porodičnu.

Situacija je drugačija ako žena prima 68.000 dinara, a suprug je primao 80.000 dinara. Porodična penzija bi tada iznosila 56.000 dinara. Njena sopstvena penzija je veća, pa nema razloga da je zameni manjom porodičnom penzijom.

Udovica, dakle, ne dobija svoju penziju plus 70 odsto muževljeve. Dobija jednu ili drugu.

Da li svaka udovica ima pravo na porodičnu penziju?

Ne. Smrt supruga sama po sebi nije dovoljna da bi porodična penzija bila odobrena.

Ako je pokojni suprug bio korisnik starosne, prevremene starosne ili invalidske penzije, ispunjen je osnovni uslov koji se odnosi na njega. Ako još nije bio penzioner, pravo porodice postoji ako je ispunio uslove za penziju ili je imao najmanje pet godina staža osiguranja.

Aktuelne uslove za odlazak u penziju u Srbiji možete proveriti u vodiču za 2026. godinu.

Kada je smrt posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti, pravo porodice ne zavisi od dužine njegovog staža osiguranja.

Ako postoji nedoumica oko evidentiranih godina rada, proverite i kako se računa radni staž u Srbiji. Udovica zatim mora da ispuni uslove koji se odnose na nju.

Koliko godina mora da ima udovica?

Osnovno pravilo je da udovica ima pravo na porodičnu penziju ako je do smrti supruga navršila 53 godine života.

Postoji važno pravilo za žene koje su u trenutku smrti supruga imale najmanje 45, ali još nisu imale 53 godine. One pravo ne počinju odmah da koriste, već ga stiču kada napune 53 godine.

Na primer, ako žena ima 49 godina kada joj suprug premine, ona ne počinje automatski da prima porodičnu penziju sa 49 godina. Pravo po osnovu godina može da ostvari kada navrši 53.

Zakon predviđa i druge situacije u kojima pravo može postojati. Udovica može da ostvari porodičnu penziju ako je do smrti supruga ili u roku od godinu dana nakon njegove smrti postala potpuno nesposobna za rad.

Pravo postoji i kada iza pokojnog supruga ostane dete koje ima pravo na porodičnu penziju, a majka obavlja roditeljsku dužnost prema tom detetu.

Šta ako je udovica mlađa od 45 godina?

Ako je žena u trenutku smrti supruga mlađa od 45 godina, ne može kasnije samo da sačeka 53. rođendan i tada na osnovu godina zatraži porodičnu penziju.

Drugačije može biti ako pravo ostvaruje zbog potpune nesposobnosti za rad ili uz dete koje je korisnik porodične penzije.

Ako udovica koristi porodičnu penziju zato što brine o detetu koje ima pravo na nju, njen kasniji položaj zavisi i od toga koliko godina ima kada detetu prestane pravo. Zato slučajeve u kojima su korisnici i majka i deca treba posmatrati odvojeno od jednostavne situacije u kojoj je udovica jedini korisnik.

Koliko dugo brak mora da traje?

Za ostvarivanje prava važno je i trajanje zajednice.

Supružnik ima pravo na porodičnu penziju ako je brak trajao najmanje tri godine. Uslov od tri godine se ne primenjuje ako supružnici imaju zajedničko dete.

Slična prava postoje i za vanbračne partnere, ali postojanje vanbračne zajednice mora biti utvrđeno na način propisan zakonom.

Zato brak sklopljen neposredno pre smrti supružnika ne daje u svakoj situaciji automatsko pravo na porodičnu penziju.

Pravo na porodičnu penziju imaju i deca

Procenat porodične penzije raste kada pravo ima više članova porodice.

Ako pravo imaju udovica i jedno dete, ne znači da svako dobija po 80 odsto penzije pokojnika. Određuje se jedna porodična penzija u visini od 80 odsto, koja pripada korisnicima prema pravilima PIO osiguranja.

Kada detetu kasnije prestane pravo, na primer nakon završetka školovanja i ispunjenja starosne granice, PIO fond ponovo određuje iznos porodične penzije za članove kojima pravo ostaje.

Da li nova udaja ukida porodičnu penziju?

Nova udaja sama po sebi ne ukida već ostvareno pravo na porodičnu penziju po opštim pravilima PIO osiguranja.

PIO fond izričito navodi da udovica koja je ostvarila porodičnu penziju po pokojnom suprugu zadržava pravo i ako kasnije sklopi novi brak.

Ako i drugi suprug kasnije premine, a žena ispuni uslove za porodičnu penziju i po njemu, opet ne može da prima dve porodične penzije. Može da izabere onu koja je povoljnija.

Gde se podnosi zahtev za porodičnu penziju?

Zahtev se podnosi nadležnoj filijali PIO fonda. Kada je pokojnik bio osiguranik, nadležnost se vezuje za poslednje osiguranje, dok se kod umrlog korisnika penzije zahtev podnosi prema njegovom mestu prebivališta.

Među osnovnim dokumentima koje PIO navodi nalaze se izvod iz matične knjige umrlih, dokumenta za članove porodice za koje se traži pravo i izvod iz matične knjige venčanih za udovicu ili udovca.

U pojedinim slučajevima potrebna su dodatna dokumenta. Na primer, vanbračni partner prilaže pravosnažnu sudsku odluku kojom je utvrđeno postojanje vanbračne zajednice, a za pravo koje se zasniva na nesposobnosti za rad potrebna je medicinska dokumentacija.

Od kada počinje isplata porodične penzije?

Ako je preminuli već bio korisnik penzije, porodična penzija može da se isplaćuje najranije od prvog dana narednog meseca nakon meseca u kojem je nastupila smrt.

Na primer, ako je penzioner preminuo 12. septembra, porodična penzija po tom osnovu može pripadati najranije od 1. oktobra, ako su ostali uslovi ispunjeni.

Drugačije se određuje početak prava kada je preminuo osiguranik koji još nije bio korisnik penzije. Zbog rokova i mogućnosti isplate za prethodni period, zahtev ne treba nepotrebno odlagati.

Šta prvo uraditi nakon smrti supruga?

Ako već primate svoju penziju, nemojte polaziti od pretpostavke da je morate zadržati niti da ćete automatski dobiti penziju pokojnog supruga.

Prvo proverite da li ispunjavate uslove za porodičnu penziju. Zatim utvrdite koliki bi bio njen iznos. Tek kada imate oba broja, svoju postojeću penziju i porodičnu penziju koja bi vam pripala, možete pravilno da procenite koja opcija je finansijski povoljnija.

Posebno obratite pažnju ako pravo imaju i deca, ako ste u trenutku smrti supruga imali između 45 i 53 godine ili ako suprug još nije bio penzioner. U tim situacijama obračun i uslovi nisu isti kao kada je udovica starija od 53 godine i jedini je korisnik porodične penzije.

Najvažnije je uporediti iznose

Udovica koja već prima svoju penziju ne dobija automatski još jednu penziju nakon smrti supruga. Ako ispunjava uslove za porodičnu penziju, može da bira između nje i penzije koju je već ostvarila u Srbiji.

Za jednog korisnika porodična penzija iznosi 70 odsto penzije pokojnog supruga, pa veća suprugova penzija ne znači uvek da će prelazak biti povoljniji. Poređenje treba napraviti sa iznosom koji PIO fond stvarno utvrdi.

Ako je porodična penzija veća, udovica može da se opredeli za nju. Ako je njena sopstvena penzija veća, nastavlja da koristi svoju. Pravilo je, dakle, jedna penzija po izboru, a ne istovremena isplata dve penzije iz srpskog PIO sistema.